Fort 2 (Wommelgem)

Afgelopen zaterdag was ik in Antwerpen. Een rit met tramlijn 24 naar het eindpunt Silsburg brengt je in de directe omgeving van een van 7 nog bestaande Brialmont forten: Fort 2 (Wommelgem).
Hoewel de poort van het fort uitnodigend open stond, bleek het Binnenfort geheel uitgestorven. Een merkwaardige ervaring om daar zo door de lege gangen te kunnen kuieren. De foto’s geven een kleine indruk: een bezoek aan dit fort is de moeite meer dan waard.

Seeziel Batterie Scheveningen Nord

De meest zuidelijke bunker type 671Sk (Baunummer 8513a) met rechts open geschutsopstelling

Type 671Sk, Baunummer 8504a

Leitstand type S414, Baunummer 8507

Type 671Sk, Baunummer 8503a

De meest noordelijk gelegen bunker type 671Sk (Baunummer 8509a), op de achtergrond de open geschutsopstelling.

Vorige week een strandwandeling gemaakt naar de Seeziel Batterie Scheveningen Nord. Vanaf het strand zijn de vier bunkers van het type 671Sk en de vuurleidingspost (type S414) goed zichtbaar. De kustbatterij in deze vorm kwam in 1944 gereed. Uiteindelijk werden in de schutsbunkers 15 cm kannonnen opgesteld, met een bereik van ruim 23 kilometer. Van de eerdere bouwfase zijn ook de open geschutsopstellingen bewaard gebleven, waarvan de twee buitenste het best zichtbaar zijn. De andere twee liggen verscholen onder het duinzand.

An overview of the “Seeziel Batterie Schevening Nord”. All bunkers of type 671Sk and the “Leitstand” type S414 are visible from the Beach. Also the four open gun platforms have been preserved. The most northern and southern one can been seen clearly.

Den Haag: Kwart miljoen voor oprichting Atlantikwall Museum

Vandaag verscheen mooi nieuws in de pers:

DEN HAAG – De gemeente Den Haag stelt een kwart miljoen euro beschikbaar voor het oprichten van een Atlantikwall Museum in Scheveningen.
Het bedrag gaat naar de Stichting Atlantikwall Museum Scheveningen, die sinds 2005 ijvert voor zo’n museum. De stichting wil in de zomer een deel van een bunkercomplex in het Oostduinpark gereed hebben voor groepsbezoeken.

Het duingebied van Scheveningen telt 78 bunkers en heeft een ondergronds gangenstelsel met een lengte van bijna twee kilometer. De natuur in het Oostduinpark blijft ongemoeid.

Op de foto een ander project van de Stichting, de Commandopost van de Verteidungsstab, waar ik op dit blog al genoeg heb geschreven, en waar ook de afgelopen zondag door mij en diverse andere vrijwilligers aan gewerkt werd.

608 in het zonnetje op zonderdagmiddag

Good news for the Dutch Assocation Atlantikwall Museum Scheveningen. The municipality of The Hague will grant a subsidy of Euro 250.000 for the Museum. The Association aims to open a part of the German bunker complexes in the dunes of Scheveningen. On the photo one of the projects of Museum: the commando bunker of the “Verteidigungsstab Scheveningen”, a bunker of the type 608.

Armchair Travelling: Arnhem Lift

Louis E. Hagen, Ik vocht om arnhem (1946)

De afgelopen dagen heb ik weer eens een boekje gelezen uit mijn collectie literatuur over de operatie Market-Garden, en de slag om Arnhem in het bijzonder. Die collectie is voor het grootste deel opgebouwd in de jaren ‘70, toen mijn vader en ik ook regelmatig te voet het gebied rond Wolfheze, Oosterbeek en natuurlijk Arnhem zelf verkenden en de plaatsen genoemd in de boeken zelf opzochten. Soms bleek de oorlog nog erg tastbaar. Ik kan me nog goed herinneren hoe bij graafwerkzaamheden langs de Utrechtse weg een behoorlijke hoeveelheid hulzen en zelfs kogels aan het licht kwam. Voor een jongen van 13 fascinerende overblijfselen van de harde strijd die in september 1944 gevoerd was.

Het boekje met de titel “Ik vocht om Arnhem; dagboek van een zweefvliegtuig-piloot”, dat in 1946 werd uitgegeven door uitgeverij De Koepel te Nijmegen, is de vertaling van “Arnhem Lift”  geschreven door Louis Hagen. Zover ik kan nagaan is er in de Nederlandse taal nimmer een tweede druk verschenen, maar het boekje is zeker het lezen waard. Het is – zoals de ondertitel al aangeeft – het verslag van een glider-pilot over zijn belevenissen, van het moment van de vlucht naar het landingsgebied nabij Wolfheze op 18 september tot zijn terugkeer op de Engelse luchtmachtbasis na de succesvolle oversteek terug over de Rijn in de nacht van 25 op 26 september. De auteur was een van de gelukkigen die na het debacle van de Engelse operatie niet gedood, gewond of krijgsgevangen gemaakt werd.

Het aardige van het boekje is dat het een verslag is van hoe de strijd beleefd werd vanuit het perspectief van de “gewone soldaat”. Al snel wordt duidelijk hoe chaotisch de situatie moet zijn geweest voor het individu. Na het verzamelen bij het station van Wolfheze, waarbij Hagen verhaalt hoe hij – omdat hij enkele woorden Nederlands spreekt – door de patienten en de verpleegsters van de nabij gelegen psychiatrische hospitaal wordt “herkend” als Prins Bernhard (en het spel ook meespeelt). Vervolgens worden de glider piloten op mars richting Anrhem gestuurd, om vervolgens net zo hard weer teruggestuurd te worden in de richting waar men van gekomen is.

Nadat men op verzet van de SS-troepen is gestuit en er min of meer sprake is van een vlucht in de richting van de Rijn komt Hagen uiteindelijk terecht in het deel van de perimeter dat hartnekkig door de glider piloten wordt verdedigd tegen de  Duitse aanvallen. Het is aan de noordzijde van de Engelse verdedigingslinie gelegen, niet ver van het hoofdkwartier Hartestein en tegenover de tot hospitaal ingerichte hotels Schoonoord en Vreewijk. Zie de kaart op de website www.pegasusarchive.org. In het boekje heeft Hagen overigens ook een schematische kaart opgenomen, waaruit duidelijk wordt dat de huizen die door de airbornes bezet werden direct omringd waren door huizen in Duitse handen.

Hoewel de Engelse aribornes uiteindelijk versterking krijgen van Poolse para’s en luchtlandingstroepen, waarmee zoals Hagen verhaalt de communicatie niet altijd even eenvoudig bleek te zijn, moet men zich uiteindelijk terugtrekken. Het verslag van Hagen eindigt hier niet. Hij verhaalt ook over de ontvangst in Nijmegen, en uiteindelijk de terugkeer via Belgie en per vliegtuig naar Engeland.

Bij herlezing vielen mij twee dingen nog eens op. Allereerst de vaststelling van Hagen dat er niet zo iets zou bestaan als een ondergrondse beweging in Nederland. Wellicht weerspiegelt dit ook het wantrouwen dat op het hogere niveau bestond jegens de informatie en aangeboden samenwerking door de Nederlandse ondergrondse. Ten tweede gaat Hagen redelijk uitvoerig in op de ontdekking van NSB-huizen en hun achtergebleven bewoners (meest bewoonsters). Hierbij valt ook een maal de opmerking over NSB “franc-tireurs” die op de Engelsen schoten. Dit is iets wat zo ver ik weet niet in andere boeken genoemd wordt. Wellicht moet dit teruggevoerd worden op de chaos die bestond in de perimeter, waar immers ook Duitse troepen wisten te infiltreren.

In elk geval roept dit boek weer de lust op om weer eens die kant op te gaan en Oosterbeek en Arnhem weer opnieuw te verkennen. Een eerste uitstapje, na vele jaren, vond overigens afgelopen september al plaats. Hierover hoop ik later nog iets te schrijven.

Bunkers langs de Badhuisweg (IV)

Verteidigungsstab badhuis

Badhuisweg

Verteidigungsstab munitiebunker

Verteidigungsstab woonschuilplaats

Verteidigungsstab Blik van de 622 naar de 608

Verteidigungsstab WC

Verteidigungsstab onderkomen type 622

Verteidigungsstab Commandopost

Verteidigungsstab Commandopost

Verteidigungsstab Commandopost

Januari is meer een tijd van “arm chair travelling” dan een periode om daadwerkelijk op stap te gaan. Inderdaad het is vandaag (3 januari) tamelijk grauw en niet bepaald uitnodigend om naar buiten te gaan. Toch heeft de wintertijd een enorm voordeel. Door de afwezigheid van blaadjes aan de bomen en de struiken zijn restanten van militaire objecten beter te ontdekken. Ik ben daarom om 11 uur op de fiets gesprongen om weer eens af te reizen naar de Badhuisweg. Allereerst om nog een blik te werpen op de werkzaamheden aan de commandpost (de “608″) en om vervolgens een stukje door de Scheveningse Bosjes te wandelen om te zien van welke van de overige Duitse bunkers van dit complex iets te zien is. Hierbij een kort fotoverslag.

Op de munitiebunker aan de overzijde van de  Badhuisweg en de inmiddels ontgraven commandopost na zijn alle bunkers van de zogenaamde “Verteidigungsstab” van Scheveningen volledig bedekt door een laag aarde. Alleen op enkele plekken kan de opmerkzame voorbijganger wat stukken beton ontdekken. Op de eerst foto is een verhoging te zien waaronder zich het badhuis bevindt. Van deze constructie is, zover ik het kan zien, niets te ontdekken. Het interieur kan overigens bekeken worden op de website van de Haagse Bunkerploeg.

Tegenover de munitiebunker, waarover ik in de afgelopen postings al genoeg verteld heb, is een stukje te zien van een woonschuilplaats.

Wie doorloopt richting de commandopost zal aan de rechterkant van het fietspad een behoorlijke verhoging opvallen. Hieronder bevindt zich een groepsonderkomen (type 622). De tweede 622 van dit complex ligt aan de andere kant van de commandopost, schuin achter de uitspanning met de naam “De Boshut”. Beide bunkers zijn aan het oog onttrokken.

Tussen de eerstgenoemde 622  en de commandopost bevindt zich nog een WC bunkertje. Van deze bunker is op dit moment wel iets te zien. Ik heb het in dit verband altijd opvallend gevonden dat de Duitse geveechtsbunkers niet voorzien waren van toiletten. Dit in tegenstelling tot de Nederlandse kazematten van de stellingen op de Afsluitdijk. Ik neem wel aan dat de WC en de overige bunkers in het complex met elkaar verbonden waren door (voerdekte) loopgraven. Anders zou een WC bezoek tijdens gevechten een wel erg hachelijke onderneming zijn geworden.

Tenslotte een blik op de huidige toestand bij de 608. Aan de betonblokken die weer opgegraven zijn, is te zien dat er in de afgelopen weken weer stevig graafwerk verzet is. De boom die nu nog voor de bunker staat, zal wel moeten wijken. Intussen is men ook begonnen met het bestraten van de toegang. Er moet nog veel werk verzet worden voordat dit het bezoekerscentrum van het Scheveningse Atlantikwallmuseum zal zijn, maar het gaat duidelijk de goede kant op!

Website van de dag: Bunkergordel Bruggenhoofd Gent

Bij het zoeken naar informatie over de “Achttiendaagse Veldtocht”, oftewel de strijd op het Belgisch grondgebied tijdens de mei dagen van 1940 kwam ik op een uitgebreide website over de bunkergordel van het briggenhoofd Gent.
Op deze website vindt men de achtergronden van de bouw van deze verdedigingslijn, informatie over de typen bunkers, de behouden gebleven bunkers (met een aantal uitgestippelde tochten aan de hand waarvan men zelf op stap kan gaan), en een chronologisch overzicht van de gevechten die zich gedurende enkele dagen afgespeeld hebben rond Gent, tegen het licht van de gebeurtenissen tijdens de 18 daagse veldtocht in het algemeen. Een en ander wordt verduidelijkt door veel beeldmateriaal.
Een fraaie website, die een bezoek meer dan waard is! Aanbevolen!

Bunkers langs de Badhuisweg (III): camouflage

Al in mijn berichtje van zondag had ik iets geschreven over de camouflage waarvan de restanten nog te zien zijn op de munitiebunker. De nepramen en -deuren, en het baksteenmotief waarmee de muren werden beschilderd zijn na 65 jaar nog steeds te onderscheiden. Maar de vraag is wel hoe lang nog. De recentelijk aangebrachte beplanting zal spoedig de restanten van de camouflage aan het oog gaan onttrekken.

Ter vergelijking hierbij nog een aantal zwart-wit foto’s uit de oude doos. Op deze foto’s die dateren van vlak na de oorlog is de wijze van camouflage waarmee gepoogd werd om de bunkers op te laten gaan in het straatbeeld goed te zien.
Ik kan mij deze beschildering ook nog herinneren van het telefoonbunkertje in het park Oostduin. Als ik het goed heb ging de “vermommig” daar zelfs zo ver dat er met houten latten een raamkozijn was geimiteerd. Beeldmateriaal dat dat kan bevestigen heb ik echter nog niet kunnen vinden. Het telefoonbunkertje is nog altijd aanwezig, hoewel in slechte staat. Van de camouflage op die bunker is intussen niets meer terug te vinden.

Bunkers langs de Badhuisweg (II)

Hierbij een aantal foto’s gemaakt tijdens het bezoek gisteren aan “La Defense”, oftewel de munitiebergplaats van het type Fl 246. Op de foto’s zijn twee van de nog aanwezige pantserdeuren te zien, en verder de machineruimte waar ook de – naoorlogse – luchtzuiveringsinstallatie nog aanwezig is.

Bunkers langs de Badhuisweg

Het is al weer een hele tijd geleden dat ik dit blog heb bijgewerkt. Aangezien ik nu van een kerstvakantie geniet is er in elk geval geen excuus meer om niets te schrijven.

Vandaag een wandelingetje gemaakt naar de Badhuisweg te Scheveningen. Er waren twee goede redenen om die kant op te gaan. Allereerst om eens poolshoogte te nemen bij de commandobunker (type 608). Hier had ik voorafgaande aan de openstelling op de afgelopen Open Monumentenweekend mijn steentje had bijgedragen aan de werkzaamheden. Ook op de zondag van de openstelling (op de zaterdag had ik andere verplichtingen) had ik met veel plezier meegeholpen aan het ontvangen van de vele bezoekers. Sinds die dag was ik er echter niet meer aan toegekomen om nog eens een blik te werpen op de bunker. De tweede reden was het feit dat de munitieopslagbunker waarop de afgelopen jaren een villa is gebouwd deze en volgende maand opengesteld is. De (villa)bunker, genaamd La Defense, staat al weer een hele tijd te koop. Zie http://tettero-wetters.woningfilms.nl/2597JN139A Voorlopig is er nog geen belangstellende langsgekomen die de 2,9 miljoen Euro die het complex moet kosten heeft willen betalen. Vanaf 13 december tot 1 maart volgend jaar is het geheel wel in gebruik als tijdelijke expositieruimte.

Aangekomen bij de “608″ bleek dat er sinds de succesvolle publieke openstelling veel werk is verzet. Een opsteker voor de stichting Atlantikwallmuseum Scheveningen is dat de bunker open mag blijven. Inmiddels is de voorzijde geheel opengelegd, waardoor de bunker al van verre te zien is. Ook de toegang tot de verdedigingspost die op de bunker is gebouwd (de zogenaamde “Offener Beobachter”) is vrijgemaakt. Er wordt ook gewerkt aan de bestrating voor de toegang, zodat alles er in de toekomst mooi verzorgd uit komt te zien. De camouflage (in de vorm van geschilderde bomen) is gelukkig nog altijd goed zichtbaar, hoewel het natuurlijk maar de vraag is voor hoe lang. Er waren een paar bekenden aan het werk, en ik zal mijn best doen om ook in de komende tijd mijn gezicht weer regelmatig bij dit project te laten zien (en natuurlijk meer dan dat).

In de tussentijd kwam er een belangstellend echtpaar langs, waarvan met name de man zeer veel belangstelling had om de bunker van binnen te zien. Als bunkerbelangstellende had ik natuurlijk mijn lamp in de rugzak zitten en heb ik een spontane rondleiding verzorgd.

Vervolgens zijn weer doorgewandeld naar de iets verderop gelegen munitieopslag, oftewel bunkervilla La Defense.  Voor meer achtergrondinformatie verwjs ik de lezer graag naar de bijdrage “bunkers in een villawijk” Hier is ook een plattegrond van de munitiebunker te vinden. Deze bunker is enkele jaren geleden verkocht, waarna op deze stevige betonnen “fundering” een luxe villa is gebouwd. Zoals gezegd, staat deze villa nu te koop, met dien verstande dat de koper de zaak nog wel verder dient af te bouwen.

Met belangstelling voor zowel kunst als beton betraden we de voortuin. Direct vallen de resten van de camouflage op. In tegenstelling tot de aan de overkant in de Scheveningse bosjes gelegen bunkers is hier niet gekozen voor een motief van bomen, maar heeft men de muren beschilderd met nep-ramen. Aldus moest de indruk worden gewekt dat men met een huis te maken had. Een dergelijke beschildering trof men overigens ook op andere plaatsen binnen de “Vesting Scheveningen” aan.

Binnengekomen, zijn we eerst de bunker ingegaan. Het is werkelijk een fraaie ruimte geworden, met nog enkele originele, danwel koude oorlog details. Het oorspronkelijke plafond is nog in een klein deel van de bunker aan te treffen. Verder vallen de pantserdeuren op. In een achterafkamertje kan men nog de luchtzuiveringsinstallatie aantreffen.

Vervolgens gingen we weer omhoog. Toen we de voordeur gepasseerd waren, hoorden we al gitaarspel en gezang, en eenmaal boven in de eigenlijke villa aangekomen bleek dat er tussen alle schilderijen een gitarist in aktie was. Voor de rest bleken de ruimtes, op de beheerder van de expositie na, overigens leeg. Ook tijdens ons uitgebreide bezoek zijn er verder geen belangstellenden langsgekomen.

Onder de indruk van de ruime villa en na nog een laatste blik geworpen te hebben op de camouflage, verlieten we La Defense weer. Nu is het zaak om de miljoenen bijeen te rapen om bunker, villa en de geexposeerde kunst  aan te kunnen kopen.

Kunst in de bunker

Gisteren een bezoek gebracht aan een tentoonstelling van de kunstenares Sara Nuytemans (http://www.saranuytemans.net/) in de machinebunker in het Haagse Westbroekpark. Deze bunker maakt onderdeel uit van het complex “Fuhrer der Schnellboote”, waarover ik eerder schreef.

De “installatie” bestond uit een drietal onderdelen, waarbij een televisie en een tweetal mobiles (met projectors) de centrale rol vervulden.

De bunker is na de oorlog gestript van de meeste onderdelen. Toch zijn er nog een paar originele details te vinden.