Vier sluizen tocht: Belgische bunkers
Afgelopen vrijdag scheepten wij ons rond 11 uur. Niet op een oceaanstomer, maar op een van de rondvaartschepen van de Maastrichtse rederij Stiphout. Reisbestemming? Maastricht, en wel voor de zogenaamde Vier Sluizentocht. Een boottocht die voert over de Maas, De Zuid Willemsvaart (via sluizen van Bosscherveld, Neerharen, Lanaken), het Albertkanaal om vervolgens na het passeren van de sluis bij Ternaaien, weer op de Maas terug te keren en de laatste 10 kilometer af te leggen naar het vertrekpunt aan de Maasboulevard.
Mijn belangstelling voor deze toer werd ondermeer getrokken door het feit dat men zo ook de brug van Vroenhoeven (bekend van de verplaatsing van de bunker) en het fort Eben Emael passeert, en ik vermoedde dat ook elders er wat Belgische bunkers vanaf de boot te zien zouden zijn.
Hoewel er voor deze rondvaart gereserveerd moet worden, bleek het aantal belangstellenden vandaag beperkt te zijn. Wij verlieten de Maaboulevard met 45 opvarenden, dat is inclusief de kapitein en de overige bemanningsleden. De kapitein verzorgt ook het commentaar onderweg (gelukkig spreekt hij niet te veel, zodat ook volop genoten kan worden van de vogeltjes langs de wateroever). Zijn bemanning bekommert zich om het welzijn van de passagiers. Wij kunnen zeggen, de geserveerde spijzen waren van uitstekende kwaliteit!
Het eerste deel van de tocht gaat bunkerloos voorbij. En dan komt de verrassing bij de sluis van Neerharen. Twee schietgaten verraden dat er een bunker verborgen zit in de sluis zelf.
Zicht vanaf de boot na het schutten, gezien naar het noorden. De bunker van de voorgaande foto’s bevindt zich dus aan de linkerzijde.
Na passage van de sluis kom je deze twee bunkers tegen (als ik me goed herinner ongeveer 1 km uit elkaar gelegen). De eerste op nogal typische wijze opgenomen in de muur rond een bedrijf.
Bij de volgende sluis, die van Lanaken, was ik beter voorbereid, en stond ik op het voordek gereed met mijn camera.
Ik neem aan dat hier dezelfde constructie is toegepast als in Neerharen. Helaas lijkt het er hier op dat de schietgaten hier inmiddels zijn weggewerkt. De 6 ronde gaten in het linkerdeel van de sluis suggereren dat zich ook hier een geschutskamer heeft bevonden.
De oude brug over het Albertkanaal bij Vroenhoven is begin dit jaar afgebroken. De bunker is behouden gebleven. Het is een merkwaardig gezicht om de bunker zo op zijn hoge fundamenten boven de grond te zien “zweven”.
De werken bij Vroenhoven maken deel uit van een langer lopend project waarbij het Albertkanaal verbreed wordt. Deze verbreding is ten koste gegaan van de overige bunkers langs het kanaal.
Na verloop van tijd komt Eben Emael in zicht. Bij het passeren van de brug tussen Kanne en het dorp Eben Emael kreeg ik de indruk dat er in de verte een bunker is te zien waarop een monument is geplaatst. Vanwege de afstand kon ik dit niet goed zien, en ik heb hier geen foto van.
De volgende attractie is het fort
Het blok “Canal Nord” is vanaf de boot goed zichtbaar. Waar “Canal Nord” is, moet er ook een “Canal Sud” zijn. Dat heb ik niet kunnen vinden. Het blijkt ten offer te zijn gevallen aan… u raad het, de verbreding van het Albert Kanaal.
Van de rest van het fort is niet veel te zien, maar je krijgt wel een goede indruk van de strategische ligging. Je kun je ook zeer goed voorstellen dat het als onneembaar werd beschouwd.
Hier draaien we terug naar de laatste sluis die we passeren. Al op zich spectaculair, want na vertrek uit Maastricht zijn we alleen omhoog gegaan. De gewonnen hoogte moeten we nu weer dalen: dat is – ik heb het even nagezocht op wikipedia- maar liefst 13,94 meter.
Dan is op dit punt toch nog iets te zien, het Bloc O1, of te wel l’obervatoire van Eben Emael.
Deze waarnemingspost met mitrailleuropstelling biedt een uitstekend zicht op de naderende vijand (behalve als hij als een dief in de nacht met een zweefvliegtuig komt). Het was mij in al die jaren nooit eerder opgevallen, maar als je met de trein van Maasticht naar Luik rijdt, kun je bloc O1 inderdaad ter hoogte van Eijsden zien liggen.
We varen Maastricht binnen. Even voor de Servaesbrug is er aan stuurboord nog iets te zien van de middeleeuwse vestingwerken van Wyck. De stadsmuur is opgegaan in de kademuur. Te zien zijn nog de de Maaspunttoren (ook wel bekend als Lambrechtsrondeel) en de Waterpoort. In beide gevallen zijn de bouwwerken niet meer (volledig) origineel maar in de 19e en 20e eeuw gereconstrueerd.
Fort 2 (Wommelgem)
Afgelopen zaterdag was ik in Antwerpen. Een rit met tramlijn 24 naar het eindpunt Silsburg brengt je in de directe omgeving van een van 7 nog bestaande Brialmont forten: Fort 2 (Wommelgem).
Hoewel de poort van het fort uitnodigend open stond, bleek het Binnenfort geheel uitgestorven. Een merkwaardige ervaring om daar zo door de lege gangen te kunnen kuieren. De foto’s geven een kleine indruk: een bezoek aan dit fort is de moeite meer dan waard.
Kunst in de bunker
De “installatie” bestond uit een drietal onderdelen, waarbij een televisie en een tweetal mobiles (met projectors) de centrale rol vervulden.
De bunker is na de oorlog gestript van de meeste onderdelen. Toch zijn er nog een paar originele details te vinden.
Boottocht tankgracht Hoek van Holland
Een roodverbrande neus rijker. Dat is het resultaat van een boottrip vandaag over de restanten van de tankgracht die in het Westland was gegraven. Deze excursie van ruim 5 uur is een nieuwe, en wat mij betreft zeer geslaagde, activiteit van het Atlantikwall Museum van Hoek van Holland.
Zie de website van het museum www.atlantikwall-museum.nl voor meer informatie.
Zodra ik wat tijd ter beschikking heb, volgt een uitvoerig verslag op mijn weblog.
Vlaggetjesdag
Vandaag was het “Vlaggetjesdag” op Scheveningen. Naast de gebruikelijke activiteiten rond de haven, zoals haring, stalletjes, zangkoren, artiesten, brandweerwagens en natuurlijk schepen en bootjes, was er iets nieuws. De Stichting Atlantikwall Museum Scheveningen (webstek http://www.atlantikwallmuseum.nl/ ) had ter promotie van haar activiteiten een bunker opengesteld.
Anders dan wat wellicht velen naar aanleiding van de berichten in de locale en landelijke pers hadden gehoopt was dit geen geschutsbunker, maar een wat eenvoudiger restant van de Atlantikwall: een verblijfsruimte die is ingebouwd in de zeewering. Voor de bunkerspecialist gaat het toch om iets bijzonders. Het is namelijk een zogenaamde Küver-bunker, en dat is een type dat alleen in Nederland voorkomt. Küver staat hierbij voor “Küstenverteidigung”.
Uit mijn bezoek even voor tienen, om de massa’s voor te blijven, bleek dat er de afgelopen dagen veel werk was verricht om de bunker weer schoon was te krijgen. Zoals te verwachten viel voor een bunker in Scheveningen die nog tot in de jaren ‘60 in gebruik was bij de visserij was het interieur geheel gestript. Wel is het baunummer nog mooi zichtbaar, en zijn er bij de ingang ook nog wat sporen van camouflage te bewonderen.
Tijdens Vlaggetjesdag worden er traditioneel voor de bezoekers voor een gering bedrag rondvaarten aangeboden. Deze keer besloot ik in te schepen voorzien van mijn spiegelreflex met telelens. Het doel was om de Batterie Scheveningen Nord, met zijn kenmerkende vuurleidingspost met vier geschtsbunkers op de plaat te zetten vanuit het perspectief van de “landende vijand”. Helaas was het zicht niet optimaal (en ging onze rondvaart voor de fortificatieliefhebber wellicht niet ver genoeg de noord in), maar met behulp van wat foto software komt er toch nog wel een aardig plaatje uit, dat een goede impressie geeft van wat de aanvaller (vanuit Hollands perspectief, liever: de Bevrijder), te zien zou krijgen.
Ik heb voor alle zekerheid de locatie van de bunkers aangegeven met pijlen.
Bij terugkomst, heb ik bij het binnenvaren van de haven, nog gelet op de versterkingen rond Scheveningen radio (een van de bestemmingen van de vorige wandeling). De waarnemingspost met de pantserkoepel is goed verborgen, en nauwelijks zichtbaar vanuit zee. De strategische ligging van de bunker die iets lager gelegen is op het duin wordt daarentegen direct duidelijk. Een binnenvarende vijand zou het zwaar te verduren hebben gekregen.
Zoals we allemaal weten is de door het Duitse opperbevel verwachte landing van de “Tommies” in Scheveningen nimmer gekomen.
Westduinen (Den Haag) II
Hierbij nog een tweetal foto’s van de St 600 in de Bosjes van Poot, waarbij de toegang tot de eigenlijke bunker onder de opstelling voor het geschut te zien is.
Na weer het duin afgedaald te zijn, zijn we onze tocht vervolgd, langs het Verversingskanaal en een stukje over het strand, om vervolgens het Westduinpark, het duingebied tussen Duindorp en Kijkduin in te wandelen.
Na het verdwijnen van de Norfolk Line van de Scheveningse haven naar Vlaardingen, heeft de gemeente Den Haag allerlei plannen met de omgeving rond het zuidenlijk havenhoofd. In het duin hier liggen diverse bunkers, zowel Nederlandse als Duitse. Het is maar de vraag wat hiervan overblijft nu er sprake is van woningbouw en de aanleg van een heuse cruiseterminal hier. Een deel van het bunkercomplex ligt nu nog redelijk veilig achter de hekken van Scheveningen Radio. Een bijzonder type is de St 666 die is voorzien van een waarnemingskoepeltje.
In het Westduin gebied werd als onderdeel van de Atlantikwall door de bezetter een flak batterij aangelegd. De bunkers liggen inmiddels verscholen in het duinlandschap. In feite kan men onder elke verhoging wel wat beton uit de oorlog vermoeden. Op onderstaande foto ziet men aan de rechterkant een vrij hoog duin. De top wordt in feite gevormd door een bunker met een opstelling voor geschut op het dak. Deze opstelling is nog altijd voorzien van de geschilderde teksten die ondermeer de belangrijkste punten in de omgeving, en hun afstand aangeven, zoals de Scheveningse vuurtoren en de haven. Deze opstelling is enkele jaren geleden door de Haagse Bunkerploeg onderzocht en vastgelegd. Men kan hiervoor terecht op hun website: www.haagsebunkerploeg.nl .
Eindpunt van de tocht is een bunker van het type 612. Een zogenaamde “Schartenstand für Lande- und Sturmabwehrgeschütze ohne Nebenräume”. Eenvoudig gezegd is het een opstelling voor geschut onder het “veilige” beton. Deze bevindt zich enigszins verscholen in het Duin in de omgeving van Kijkduin. Deze plek vormde vrijwel het zuidelijkste punt van de “Stutzpunkgruppe Scheveningen”. De bunker ligt voor het grootste deel onder het zand. De fraaie camouflage valt erg op.
Ondanks het wat sombere weer, was het afgelopen zondag wederom een mooie wandeling door de duinen, waarbij ook vele konijnen gespot werden.
Westduinen (Den Haag)
Deze zondag vroeg uit de veren voor een tocht van Duindorp naar Kijkduin langs wat restanten van de Atlantikwall
Vanacht had het geregend en was er zelfs in de verte wat gerommel van onweer te horen. Het bleef deze ochtend – op een paar druppeltjes – gelukkig droog. Wel een ochtend zonder zon, en een tamelijk sombere, grijze lucht.
De eerste stop op deze excursie is een bunker van het type 600 die gelegen is hoog op een duin in de Bosjes van Poot. Van dit bunkertype zijn er in Nederland in totaal acht gebouwd, waarvan de helft gelegen was in Den Haag. Van deze vier zijn er nog twee over.
De bunker bestaat uit een open opstelling voor het (5 cm) geschut op het dak. Daaronder is ruimte voor de munitie en een schuilruimte voor de bemanning (1 onderofficier en 5 manschappen).
Als men de klim naar boven achter de rug heeft, kan men genieten van een fraai uitzicht over de stad, en wordt de een strategische positie van de opstelling duidelijk. Het muurtje ziet er indrukwekkend uit, maar zal ongetwijfeld na de oorlog er op gemetseld zijn om er een gezellig uitzichtpunt van te maken.
Vlakte van Waalsdorp
Aan het einde van de middag een wandelingetje gemaakt in de richting van de Waalsdorpervlakte (Scheveningen). Het doel van de tocht door het vandaag uitgestorven duingebied is natuurlijk het monument, gelegen nabij de locaties waar 215 Nederlanders door de Duitse bezetter om het leven zijn gebracht. Zie www.erepeloton.nl.
Tevens zocht ik een Nederlandse munitiebergplaats op die voor 1939 hier is gebouwd. Er liggen tenminste twee van deze eenvoudige bunkers op de Vlakte van Waalsdorp. Een van deze twee ligt vrij goed zichtbaar langs een pad en was mij al bekend. De tweede ligt iets meer verscholen en was mij al die jaren ontgaan. Ook van deze bunker bleek inmiddels de deur opengebroken te zijn.
Wellicht liggen er meer Nederlandse militaire constructies uit het Interbellum verscholen in het duin. Ik trof in elk geval nog een bakstenen constructie aan, waarvan de achtergrond mij in elk geval niet duidelijk is. Een leuke verrassing waren nog de konijntjes die daar in de nabijheid vrolijk door het duin heen hobbelden.
Mars1940 op Flickr
Vandaag geen bunkerreis, maar een rustige wandeling langs de Scheveningse Boulevard. De ijsboer die zijn standplaats heeft bovenop een van de drie Nederlandse S-3 kazematten die in de Boulveard zijn ingebouwd deed vanzelfsprekend met dit zonnige weer goede zaken. Over enkele jaren zullen deze drie kazematten het veld moeten ruimen wegens een grootschalige reconstructie van de zeewering.
Na terugkomst een Flickr account aangemaakt, zodat foto’s die op mijn “Wandelingen met Mars” worden gemaakt, daar opgeladen kunnen worden. Het adres is: http://www.flickr.com/photos/mars1940/
Eerste Pinksterdag: bezoek aan Katwijk
Vandaag per bus naar Katwijk en vervolgens een wandeling gemaakt langs het voormalige Marine Vliegkamp Valkenburg en door de Pan van Persijn. Bij het vliegkamp ligt ondermeer een Kabelschaltstelle (gecamoufleerd met een pannendakje) en een zogenaamde Gross-schaltstelle, type 616. De Atlantikwall liefhebber kan vervolgens van de naast het zogenaamde “Panbos” gelegen tankversperring (tankmuur en draketand versperring) genieten. Dit beton uit WO II ligt in een mooi stukje natuur, temidden van de fluitende vogels. Een warme en zonnige dag, en we hebben er weer 10 kilometer opzitten.
-
Flickr Photos Mars 1940
More Photos
