Post Tagged ‘Arnhem’

Ik vocht om arnhem, 1946

Louis E. Hagen, Ik vocht om arnhem (1946)


De afgelopen dagen heb ik weer eens een boekje gelezen uit mijn collectie literatuur over de operatie Market-Garden, en de slag om Arnhem in het bijzonder. Die collectie is voor het grootste deel opgebouwd in de jaren ’70, toen mijn vader en ik ook regelmatig te voet het gebied rond Wolfheze, Oosterbeek en natuurlijk Arnhem zelf verkenden en de plaatsen genoemd in de boeken zelf opzochten. Soms bleek de oorlog nog erg tastbaar. Ik kan me nog goed herinneren hoe bij graafwerkzaamheden langs de Utrechtse weg een behoorlijke hoeveelheid hulzen en zelfs kogels aan het licht kwam. Voor een jongen van 13 fascinerende overblijfselen van de harde strijd die in september 1944 gevoerd was.

Het boekje met de titel “Ik vocht om Arnhem; dagboek van een zweefvliegtuig-piloot”, dat in 1946 werd uitgegeven door uitgeverij De Koepel te Nijmegen, is de vertaling van “Arnhem Lift”  geschreven door Louis Hagen. Zover ik kan nagaan is er in de Nederlandse taal nimmer een tweede druk verschenen, maar het boekje is zeker het lezen waard. Het is – zoals de ondertitel al aangeeft – het verslag van een glider-pilot over zijn belevenissen, van het moment van de vlucht naar het landingsgebied nabij Wolfheze op 18 september tot zijn terugkeer op de Engelse luchtmachtbasis na de succesvolle oversteek terug over de Rijn in de nacht van 25 op 26 september. De auteur was een van de gelukkigen die na het debacle van de Engelse operatie niet gedood, gewond of krijgsgevangen gemaakt werd.

Het aardige van het boekje is dat het een verslag is van hoe de strijd beleefd werd vanuit het perspectief van de “gewone soldaat”. Al snel wordt duidelijk hoe chaotisch de situatie moet zijn geweest voor het individu. Na het verzamelen bij het station van Wolfheze, waarbij Hagen verhaalt hoe hij – omdat hij enkele woorden Nederlands spreekt – door de patienten en de verpleegsters van de nabij gelegen psychiatrische hospitaal wordt “herkend” als Prins Bernhard (en het spel ook meespeelt). Vervolgens worden de glider piloten op mars richting Anrhem gestuurd, om vervolgens net zo hard weer teruggestuurd te worden in de richting waar men van gekomen is.

Nadat men op verzet van de SS-troepen is gestuit en er min of meer sprake is van een vlucht in de richting van de Rijn komt Hagen uiteindelijk terecht in het deel van de perimeter dat hartnekkig door de glider piloten wordt verdedigd tegen de  Duitse aanvallen. Het is aan de noordzijde van de Engelse verdedigingslinie gelegen, niet ver van het hoofdkwartier Hartestein en tegenover de tot hospitaal ingerichte hotels Schoonoord en Vreewijk. Zie de kaart op de website www.pegasusarchive.org. In het boekje heeft Hagen overigens ook een schematische kaart opgenomen, waaruit duidelijk wordt dat de huizen die door de airbornes bezet werden direct omringd waren door huizen in Duitse handen.

Hoewel de Engelse aribornes uiteindelijk versterking krijgen van Poolse para’s en luchtlandingstroepen, waarmee zoals Hagen verhaalt de communicatie niet altijd even eenvoudig bleek te zijn, moet men zich uiteindelijk terugtrekken. Het verslag van Hagen eindigt hier niet. Hij verhaalt ook over de ontvangst in Nijmegen, en uiteindelijk de terugkeer via Belgie en per vliegtuig naar Engeland.

Bij herlezing vielen mij twee dingen nog eens op. Allereerst de vaststelling van Hagen dat er niet zo iets zou bestaan als een ondergrondse beweging in Nederland. Wellicht weerspiegelt dit ook het wantrouwen dat op het hogere niveau bestond jegens de informatie en aangeboden samenwerking door de Nederlandse ondergrondse. Ten tweede gaat Hagen redelijk uitvoerig in op de ontdekking van NSB-huizen en hun achtergebleven bewoners (meest bewoonsters). Hierbij valt ook een maal de opmerking over NSB “franc-tireurs” die op de Engelsen schoten. Dit is iets wat zo ver ik weet niet in andere boeken genoemd wordt. Wellicht moet dit teruggevoerd worden op de chaos die bestond in de perimeter, waar immers ook Duitse troepen wisten te infiltreren.

In elk geval roept dit boek weer de lust op om weer eens die kant op te gaan en Oosterbeek en Arnhem weer opnieuw te verkennen. Een eerste uitstapje, na vele jaren, vond overigens afgelopen september al plaats. Hierover hoop ik later nog iets te schrijven.

Advertenties