Post Tagged ‘IJmuiden’

Inmiddels zijn op het fortificatieforum twee foto’s geplaatst van de tankmuur. Op een van de foto’s is de doorgang in de tankversperring te zien voor de spoorlijn naar Velsen. Dit is de situatie voor het plaatsen van de Walzkörpersperre achter de tankmuur. Zichtbaar zijn wel de zogenaamde “Belgische hekken” of “Cointet-elementen” waarmee op dat moment de doorgang afgesloten kon worden.

Voor de directe link naar deze foto klik hier.

Ter vergelijking, een foto van dezelfde plek maar nu met Walzkörpersperre, is op deze pagina van het bunkerarchief te zien.

IJmuiden en omgeving werd in de Tweede Wereldoorlog verstrekt met diverse gevechtsopstellingen, al dan niet in de vorm van bunkers om een invasie van de geallieerden te weren. Vanzelfsprekend was IJmuiden met zijn haven en de sluizen van het Noordzeekanaal van groot strategisch belang. Als onderdeel van de Atlantikwall kreeg IJmuiden zelfs de status van Festung: een versterkt gebied dat in staat zou moeten zijn om zich gedurende langere tijd zelfstandig te verdedigen.

Nu zal men bij de Atlantikwall in de eerste plaats denken aan de bunkers, versperringen, etc die in de nabijheid van de zee waren gelegen. Er werd echter ook voorzien in een verdediging gericht naar het binnenland, Na een invasie doorgebroken troepen zouden aldus niet de Duitse steunpunten in de rug kunnen aanvallen en zo oprollen.

Het landfront van IJmuiden wordt uitvoerig besproken in het boekwerkje “Landfront IJmuiden, Duitse Bunkers in het Landfront van de Festung IJmuiden” door Hans Hoevens en Ruud Pols (uitgave WN2000, z.j.). Op internet vind men een overzicht op de website Bunkerarchief Landfront.

Een belangrijk onderdeel van het landfront waren de anti-tankhindernissen, bijvoorbeeld in de vorm van tankgrachten. Het grootste deel van de hindernissen is na de oorlog opgeruimd. Een deel van de tankgracht en een stuk tankmuur is nog te zien in de duinen, niet ver van het station Santpoort Noord. Hierbij is trouwens een deel gedempt en in gebruik als parkeerterrein.

Restant tankgracht

De (spoor)wegen toegang gaven tot de Festung IJmuiden waren voorzien van versperringen die in tijden van nood konden worden afgelsoten. Opmerkelijk is de zogenaamde “Walzkörpersperre”. Deze bestaat uit grote blokken beton die door middel van een lier op de weg neergelaten konden worden. Dit type versperring is vaker toegepast in de Atlantikwall, maar er zijn er nog maar twee van bewaard gebleven. Deze bevinden zich beide in ons land, namelijk in de duinen bij Zandvoort en IJmuiden.

Ook in de spoorlijn Haarlem – Uitgeest bevonden zich versperringen. Een spoorversperring was de Walzkörpersperre die was gelegen ten zuiden van de halte Westerveld. Op de bijgaande luchtfoto is deze goed herkenbaar, in het verlengde van de tankgracht. Aan elke kant is ook een wegversperring te zien.

Een overzichtstekening en een foto van de spoorversperring is hier te vinden, onder het overzicht van WN97/102.

In het kader van mijn bezoek aan de gesloten spoorlijn naar IJmuiden ben ik eens gaan kijken of ik kon zien waar de versperring nu precies gestaan heeft. Hierbij dient bedacht te worden dat de spoorlijn rond Santpoort in 1957 is verlegd in verband met de opening van de Velserspoortunnel. Ik zal op deze verlegging in een andere bijdrage nog eens terugkomen. De uitsnede uit de topografische kaart van1961 laat dit duidelijk zien. Het verlaten spoortraject is hierbij nog ingetekend. Anno 2011 ligt op een deel van dit traject een fietspad.

Het in 1957 verlaten tracé eindigt (of begint…) direct ten zuiden van de nog bestaande perrons van het in 1983 gesloten station Westerveld. Op de volgende foto is te zien hoe het de nog aanwezige spoor richting Haarlem naar links afbuigt. Naast het inmiddels opgebroken spoor richting IJmuiden staat een hekwerkje.

Aan de hand van het nog aanwezige deel van de tankgracht en de geconstrueerde loop van de spoorlijn voor 1957 heb ik de locatie van de spoorversperring ingetekend op Google Earth.

Anno 2011 is dit de situatie: de locatie van de Walzkoerpersperre is een woest veldje, gelegen achter het hek en de stuik op de achtergrond die te zien zijn op de foto die ik heb genomen vanaf einde van het perron Westerveld. Ik heb hierbij de richting van de toenmalige spoorlijn met de rode lijn aangegeven.

Op de voorgrond het resterende spoor (traject sind 1957). Op de achtergrond  “de plek”, nu een woest veldje.

Dat was het dan. Het is allemaal weinig tastbaar. Een onderzoek of er nog restanten van de Walzkörpersperre in de bodem aanwezig zijn heb ik niet uitgevoerd. Tot besluit een wel zichtbaar spoorsrestant. Een (inmiddels onleesbaar) hectometerpaaltje, naast het perron van Westerveld. Inmiddels achter het hek van de manege terechtgekomen. 

De volgende bijdrage in deze reeks gaat over Westerveld als eindstation.

Op 24 september 1983 was ik getuige van de laatste ritten van de NS personentreinen op de lijn Santpoort Noord – IJmuiden. Niet lang daarna verdween de bovenleiding en werd de lijn teruggebracht naar enkel spoor. Nadat ook het visvervoer per trein werd gestaakt, probeerde vervolgens de firma Lovers nog enkele jaren het passagiersvervoer in leven te houden. Ondanks het enthousiasme waarmee de eerste reizigerstrein na 1983 te IJmuiden werd ontvangen, werd in 1999 ook door Lovers er het bijltje bij neergelegd.

Hoewel de rails bleef liggen, werd langzamerhand de spoorbaan overgenomen door de natuur.

Het ligt in de bedoeling om binnen enkele jaren in elk geval een deel van het voormalige spoortraject te verbouwen tot busbaan. Vandaar dat ik afgelopen maandag nog even een verkenningstocht heb ondernomen.

Zomer, na groeizaam weder is natuurlijk niet het beste moment om een ruim 10 jaar verlaten spoorlijn te gaan bewandelen. Inderdaad moest ik even voorbij de voormalige halte Velsen Zeeweg de spoorbaan verlaten. De braam was hier zo aanwezig dat ik het na tien meter ploeteren moest opgeven. Gelukkig kon het spoor vrij spoedig weer hervonden worden, en hoewel het “olifantenpaadje” langs het spoor soms nauw kan worden heb ik – op zo’n 100 meter na – het volledige traject tussen de voormalige aansluiting bij Santpoort Noord tot het (huidige) einde van het spoor nabij de Julianabrug van IJmuiden te voet kunnen volgen.

De complete set op Flickr is te vinden via deze link
www.flickr.com/photos/mars1940/sets/72157627114295107

De eerste wandeling van 2010 zit er al weer op. Weliswaar een korte wandeling. Ter gelegenheid van het bezoek aan WN2000 ben ik met enige fortificatievrienden de restanten van de Duitse Batterij Heerenduin gaan bezoeken.

Vuurleidingspost type M178


Geschutsbunker type M272


Geschutsbunker type M272

Oorspronkelijk was deze stelling aangeduid als “Batterie Prien”, als eerbetoon aan de succesvolle onderzeebootcommandant Günther Prien, commandant van de U47 waarmee hij in 1939 de Britse vlootbasis Scapa Flow wist binnen te dringen (en er weer levend uit te komen). Prien zou uiteindelijk in 1941 met zijn U47 en de complete bemanning tot zinken worden gebracht.
De kern van deze batterij wordt gevormd door een viertal geschutsbunkers van het type M272 en de vuurleidingspost type M178. Deze bunkers zijn tamelijk bijzonder. De geschutsbunkers komen verder in Nederland niet voor, en dit type vuurleidingspost komt, aldus Harff & Harff in hun boekwerk IJmuiden – Den Haag, Atlantikwall 1940 – 1945 (eigen uitgave, 2005) slechts viermaal voor in de Atlantikwall.
Ik was hier nog nooit eerder geweest, en het is een bijzondere ervaring om zo langs deze ruïnes te kunnen wandelen. Vooral de typische vormen van de vuurleidingspost (“Leitstand”, zoals de Duitsers het noemden) vormen een mooi fotomotief.
De geschutsbunkers zijn in vergelijking met het type S671 zoals die bijvoorbeeld in “Scheveningen Nord” zijn gebruikt behoorlijk fors. Er stonden dan ook geen kleine jongens in. Batterij Heerenduin was uitgerust met vier stukken 17 centimeter geschut.

Doorkijkje vanaf de vuurleidingspost


De uitreiking vond alweer twee weken geleden plaats, maar de overhandiging van de award verdient nog zeker wat aandacht.

Hij bestaat echt, de Nationale Gouden Betonmolen. Deze prijs van het Fortificatieforum wordt jaarlijks uitgereikt aan instanties of individuen die iets bijzonders hebben betekend voor het Nederlands militair erfgoed. Dit jaar was het de Stichting WN2000 die een aantal bunkermuseums in IJmuiden beheert die in de prijzen viel. Dit wegens de reconstructie van de loopgraaf in het duingebied rond het museum. Proficiat!

Zie verder het volgende topic op het Fortificatieforum.