Post Tagged ‘mei 1940’

Gisteren had ik een verloren uurtje in Utrecht en dook de boekhandel in om de tijd te doden. Ik verliet de winkel met twee boeken die ik hier kort wil belichten.

De eerste is het recent (16 april) verschenen boek van Jacob Topper, De Wonsstelling. Wie enigszins bekend is met de krijgshandelingen in mei 1940 rond de befaamde stelling van Kornwerderzand, zal ongetwijfeld afweten van de weinig succesvolle Wonsstelling. De ondertitel van het boek, Wanhoopslinie voor Kornwerderzand vat het samen. Over deze stelling was weinig te vinden. De auteur heeft de geschiedenis van de stelling allemaal uitgezocht en in 192 pagina’s (inclusief bijlages en noten) beschreven. Aan te raden voor wie belangstelling heeft voor het Nederlands leger in de periode 1939-1940.
Uitgave Friese Pers Boekerij, Eur 19.50.

Het tweede boek is Oorlog in je achtertuin. Aan de hand van de herinnering van betrokkenen (militairen en bewoners) schetst Jan Blokker jr. een beeld van de gebeurtenissen rond de Grebbelinie in mei 1940. Niet alleen de Grebbeberg, maar ook bijvoorbeeld Scherpenzeel komt aan de orde. Een boek dat nog kon worden gemaakt voordat de laatste getuigen ons hebben verlaten.
Uitgave Waanders, Eur 24,95.

Voorlopig hoef ik mij niet te vervelen in de tijd dat ik niet onderweg ben.

Advertenties

Er is nog niet veel te lezen, maar dat zal spoedig veranderen zo valt te verwachten. De websiteMaaslinie Mei1940 is gelanceerd. Deze nieuwe productie van de Stichting Kennispunt Mei 1940, bekend van de sites over de slag om de Grebbeberg en het Zuidfront van de Vesting Holland, zal ongetwijfeld in de behoefte voorzien van velen die belangstelling hebben in de gebeurtenissen in mei 1940.

Vandaag viel hij bij mij op de mat, de Wandelgids Grebbeliniepad, samengesteld door Bert Rietberg. In de eerder door dezelfde auteur samengestelde cultuurhistorische gids De Grebbelinie werden de restanten van de linie op systematische wijze van noord naar zuid beschreven, waarbij de beschrijvingen zich zeker lenen voor het plannen van wandeltochten. Maar er was geen van een aaneengesloten wandelroute. Het Grebbeliniepad is dat wel. Dat betekent wel dat op diverse plekken de wandelaar het traject van de eigenlijke linie zal moeten verlaten.
Het Grebbeliniepad loopt vanaf station Rhenen naar de oude haven van Spakenburg. De gehele route is opgedeeld in 12 etappes. De gids geeft hierbij een kaartje en een routebeschrijving (in zowel zuid – noord als in de omgekeerde richting). Verder zijn een aantal highlights apart beschreven.
Meer informatie op de website grebbelinie.nl alwaar de wandelgids ook online is te bestellen.

In april 2009 heb ik twee dagen besteed aan het aflopen van de Grebbelinie tussen Scherpenzeel en Leusden. Dit net voordat de bladgroei een speurtocht naar verborgen kazematten te lastig zou gaan maken. Ik heb hiervan dankbaar gebruik gemaakt van het boekje De Grebbelinie, een cultuurhistorische gids van Bart Rietberg (uitgeverij Matrijs, Utrecht, tweede druk 2007). Door mij gemaakte wandeltochten zijn hierin beschreven op de kaarten 7, 8, 9, 10 en 12. Waar de gids de Grebbelinie beschrijft van noord naar zuid, heb ik om vervoerstechnische redenen ervoor gekozen om de wandeling in de omgekeerde richting te maken, en wel in twee etappes: 1) van de Pothbrug (Woudenberg) naar Leusden, en 2) Scherpenzeel, Broerkerbrug naar de Pothbrug. Op de Pothbrug is er een bushalte met verbindingen naar het station Veenendaal-De Klomp (elke 30 minuten), resp. Amersfoort en Zeist.

Dit verslag is een licht aangepaste versie van een fotoverslag dat in 2009 is gepubliceerd op het Fortificatieforum

Zoals de meeste lezers wel zullen weten was Scherpenzeel de plek waar met succes de pogingen van het Duitse leger om de Grebbelinie te doorbreken werden afgeslagen. Dat tijdens de gevechten het dorp zelf zwaar werd beschadigd is anno 2009 niet meer te zien.

In april heb ik twee dagen besteed aan het aflopen van de Grebbelinie tussen Scherpenzeel en Leusden. Dit net voordat de bladgroei een speurtocht naar verborgen kazematten te lastig zou gaan maken. Ik heb hiervan dankbaar gebruik gemaakt van het boekje De Grebbelinie, een cultuurhistorische gids van Bart Rietberg (uitgeverij Matrijs, Utrecht, tweede druk 2007). Door mij gemaakte wandeltochten zijn hierin beschreven op de kaarten 7, 8, 9, 10 en 12. Waar de gids de Grebbelinie beschrijft van noord naar zuid, heb ik om vervoerstechnische redenen ervoor gekozen om de wandeling in de omgekeerde richting te maken, en wel in twee etappes: 1) van de Pothbrug (Woudenberg) naar Leusden, en 2) Scherpenzeel, Broerkerbrug naar de Pothbrug. Op de Pothbrug is er een bushalte met verbindingen naar het station Veenendaal-De Klomp (elke 30 minuten), resp. Amersfoort en Zeist.

Zoals de meeste lezers wel zullen weten was Scherpenzeel de plek waar met succes de pogingen van het Duitse leger om de Grebbelinie te doorbreken werden afgeslagen. Dat tijdens de gevechten het dorp zelf zwaar werd beschadigd is anno 2009 niet meer te zien.

Wel herinnert de benaming “Plein 1940” voor het plein nabij de kerk, en de straatnaam “De Voorposten” nog aan de meidagen. Meer tastbaar is het monumentje “De Voorposten” aan de noordzijde van het dorp. Na afgestapt te zijn van de bus waarmee ik uit Veenendaal was gekomen, ben ik eerst gewandeld naar dit monumentje gewandeld. Het doet mij een beetje denken aan de monumentjes die je langs de Belgische wegen aantreft, ter herinnering aan de inzet van Belgische, Franse en Engelse legenonderdelen in de Eerste Wereldoorlog. Ik vind dat altijd wel erg charmant. Wat dat betreft vind ik het een beetje jammer dat de regimentsmonumentjes op de Grebbeberg allemaal staan op het Ereveld, en niet verspreid over de Grebbeberg zelf.


Het monument is erg simpel (zoals het hoort), en bestaat uit een stuk spoorrails (uit 1939) dat in beton is geplaatst. Dit herinnert aan de wegversperringen die tijdens de mobilisatie werden geplaatst door het Nederlandse leger.

Ik ben na mijn bezoek, teruggekeerd en via het dorp mijn weg gevonden naar de hoofdlijn van de Grebbelinie in 1940. Deze was gelegen op de Liniedijk die langs het Valleikanaal ligt. In 1940 was tevens het terrein voor het Valleikanaal voor het grootste deel van innundaties voorzien. Nu kan men zich nog enig idee vormen van de verdedigingslinie aan de hand van de S en B-kazematten die bewaard zijn gebleven. Tevens zijn er hier en daar nog restanten van G-kazematten aan te treffen. Ik laat deze in mijn foto verslag buiten beschouwing. Op een enkel exemplaar na gaat het wel om zeer bescheiden restanten. De kazematten werden immers door de bezetter opgeblazen om het staal van de koepels voor hun oorlogsindustrie te kunnen bemachtigen. Veelal bleef slechts een hoopje beton achter.

Bij de Broekerbrug is duidelijk het hoogteverschil tussen de Liniedijk te zien en het terrein ten oosten van het kanaal.

Liniedijk, gezien naar het zuiden

De route over de dijk is voorbehouden aan de wandelaar, de fietser kan het pad aan de overkant volgen.

Aan het begin van de route over de dijk, bij de Broekerbrug, trof ik een stuk beton aan waarvan de achtergrond mij niet duidelijk is. Tot op heden heb ik dit raadsel nog niet kunnen oplossen.

Een raadselachtig stuk beton. Restant van de Grebbelinie?

Hoewel het pad tussen de Broekerbrug en de Pothburg goed te volgen is (dat is niet overal op de Liniedijk het geval, zo mocht ik ondervinden) is de dijk op het allereerste stuk zwaar begroeid, met het gevolg dat sommige kazematten slecht of nauwelijks zichtbaar zijn. Ook is het dan onmogelijk om een blik op de voorzijde te werpen.

Goed zichtbaar zijn een S en een B-kazemat die vlak bij elkaar liggen. Het viel we hier trouwens op dat de toegang tot de S-kazemat verrassend ruim is. Verderop hebben de S-kazematten allemaal een klein toegangsluik.

Duidelijk sporen van de gevechtshandelingen vertoont de op dit deel van de Grebbelinie meest noordelijk gelegen S-kazemat. Volgens de Wandelgids van Rietberg is dit de stelling die tot het laatst werd verdedigd, om de terugtocht van de troepen op de Nieuwe Hollandsche Waterlinie te dekken.

Sporen uit mei 1940

De zon die door de bladerloze bomen schijnt, maakt fraaie plaatjes mogelijk. Je zou haast vergeten dat hier in mei 1940 hard gestreden is.

Tot slot een foto van de B en S-kazemat.

Hierna heb ik besloten om het resterende deel van de Liniedijk in de richting van Veenendaal te laten voor een andere gelegenheid, en terug te wandelen naar mijn uitgangspunt en vervolgens de dijk af te lopen naar de Pothbrug. Het verslag hiervan is voor de volgende keer. “Stay tuned”.